SANAL DÜNYADA SANAL GAZETECİLİK 5

    HAMZA AKTAN / YAZI DİZİSİ

Yazı dizisi boyunca göründüğü kadarıyla internet sitelerinin temel eksiklikleri olarak şunlar öne çıkıyor: Muhabir bulundurmadıkları için habercilik anlamında bir özgünlüğe sahip değiller. Editoryal denetim ne yazık ki, minimuma inmiş durumda. Haber ve yazıların sahiplerine yönelik herhangi bir ‘telif politikası’ yok. En önemli haber kaynakları Anadolu Ajansı ve muadili ajanslar. Bu da, ajans haberciliğinin ötesine geçecek ve alternatif olacak bir mekanizmanın oluşmamasına yol açıyor.

Yazı dizisi boyunca göründüğü kadarıyla internet sitelerinin temel eksiklikleri olarak şunlar öne çıkıyor: Muhabir bulundurmadıkları için habercilik anlamında bir özgünlüğe sahip değiller. Editoryal denetim ne yazık ki, minimuma inmiş durumda. Haber ve yazıların sahiplerine yönelik herhangi bir ‘telif politikası’ yok. En önemli haber kaynakları Anadolu Ajansı ve muadili ajanslar. Bu da, ajans haberciliğinin ötesine geçecek ve alternatif olacak bir mekanizmanın oluşmamasına yol açıyor.* * * Bugün, yazı dizisi boyunca görüştüğümüz haber sitelerinden çok farklı bir alanda gazetecilik yapan bir site; bianet.org ile söyleşimiz var. bianet.org, haber siteleri arasında gazetecilik-yayıncılık ilkelerini büyük bir titizlikle yürütmeye çalışmakla öbür sitelerden ayrılıyor. Site, merkez medya mantalitesine yakın portalların aksine, ajans haberlerine de bağlı değil. İkinci söyleşimiz yıllardır medya eleştirisi yapan, bunun için ayrı bir site (haysiyet.com) kuran yazar-yönetmen Ümit Kıvanç’la. Bianet’in proje danışmanı Nadire Mater’in de, Ümit Kıvanç’ın da internet haberciliğine yönelik sert eleştirileri var. Yazı dizisi boyunca göründüğü kadarıyla internet sitelerinin temel eksiklikleri olarak şunlar öne çıkıyor: Muhabir bulundurmadıkları için habercilik anlamında bir özgünlüğe sahip değiller. Editoryal denetim ne yazık ki, minimuma inmiş durumda. Haber ve yazıların sahiplerine yönelik herhangi bir ‘telif politikası’ yok. En önemli haber kaynakları Anadolu Ajansı ve muadili ajanslar. Bu da, ajans haberciliğinin ötesine geçecek ve alternatif olacak bir mekanizmanın oluşmamasına yol açıyor. BAĞIMSIZ İLETİŞİM AĞI PROJE DANIŞMANI NADİRE MATER: ‘Çözüm Habercilerde’ Gazeteci Nadire Mater, bianet’in gazeteciler ve akademi için kısa zamanda önemli bir kaynak haline geldiğini söylüyor Bağımsız İletişim Ağı (BİA), internetteki haber siteleri arasında yerel haberlere öncelik veren, hâkim medyanın anlayış ve diline “alternatif” bir model üretme çabasındaki ender sitelerden. Yereldeki gazetecilere eğitimler veren BİA projesinin temelleri 1997’de Ankara’da yerel radyo, televizyon ve gazetelerin yanı sıra Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), Türk Tabipleri Birliği (TTB) ve iletişim akademisyenlerinin katılımıyla gerçekleştirilen konferansta atıldı. BİA’nın amacı ve hedefi “yerel medyalar arası bir haber havuzu” oluşturmak. Projenin danışmanlığını yazar- gazeteci Nadire Mater, Koordinatörlüğünü yazar-gazeteci Ertuğrul Kürkçü yürütüyor. 8 yıllık mazisi olan projenin bianet.org adresiyle internete taşınması 2001’de 130’u aşkın yerel radyo, TV ve gazetenin katkısıyla gerçekleşiyor. Web sitesinde şu anda dört editör ve bir muhabir tam gün çalışıyor. Yereldeki gazete-radyo ve TV muhabirleri de haberleriyle katkı sunuyorlar. Sitede ayrıca Ragıp Duran, Şahin Artan, Ümit Fırat, Nazmiye Güçlü ve Şeyhmus Diken gibi tanınmış yazarların yazıları düzenli olarak yayınlanıyor. BİA projesi yılda onu geçkin eğitim çalışması yapıyor. Eğitim, yereldeki muhabirlere ve sivil toplum örgütü temsilcilerine veriliyor. Türkiye’nin hemen her bölgesinde birkaç gün süren eğitim çalışmaları düzenli olarak yapılıyor. İstanbul’da yaptıkları son seminere 21 ilden 121 STK temsilcisi katıldı. BİA ayrıca gazetecilerin meslek ilkeleri ve yeni enformasyon teknolojileri hakkında eğitici nitelikte kitaplar yayınlıyor. Sitede günde ortalama 25 haber yayınlanıyor. İnternet haberciliğine başladığınızda ne tür tepkiler alıyordunuz? Ve ne tür zorluklar yaşadınız? 2001 düzenlediğimiz konferansta haber havuzundan, haberlerin yerel medya arasında değiş tokuşundan, ihmal edilenlere kanal olmaktan, gündeme tersten bakmaktan söz ederken katılımcılar arasından akademisyenler hariç internetin adını duyan sadece bir parmak havaya kalkmıştı. Ki bugün BİA’da yer alan yerel medyanın artık çok az istisnayla İnternet kullandığını biliyoruz. İlk haber sayfamızı yaparken haberlerin bir türlü ekranda görünmesini sağlayacak yolculuk bitmemişti. Zorluk önce teknikti özetle. Bizim asıl yolculuğumuz habercilik üzerinde oldu, oluyor. Egemen medya anlayışının dışında bir model oluşturmaya çalışırken başta o ana kadar ister istemez yaygın medya anlayışıyla şekillenen kafa yapımızın şöyle bir sarsılması gerekiyordu ki bu pek de kolay değildi, değil. Farklılık yaratabilme çabası haberciliğin yanı sıra tüm ilişkileri kapsıyor elbette. Bianet haberciliği pek olumsuz tepki almıyor. BİA’yı eleştirenler, esasında burada doğru fiil saldıranlar olacak, gazetecilik üzerinden bir şey söylemeyi başaramadılar, böyle dertleri de pek olamazdı aslında. Onlarınki kendi sesleri dışında bir ses olmasın telaşı. Nasıl bir hizmet veriyorsunuz? Habere nasıl ulaşıyorsunuz. Temel haber kaynaklarınız neler? Biz halen bianet’e havuz gibi bakma yanlısıyız; o yüzden İnternet haberciliği, İnternet gazeteciliği gibi tanımları pek kullanmıyoruz. Haber kaynaklarımız yerel medya, başta hak kuruluşları olmak üzere tüm sivil toplum kuruluşları ve bütün toplum diyebiliriz. Gazeteci olsun olmasın, Türkiye ve dışından insanlar bianet’e haber geçmekte kendilerini özgür hissediyor. Türkiye’deki İnternet haber sitelerinin genelde birincil ve neredeyse tek haber kaynağı olan ajans haberleri bianet’te kendine yer bulamıyor. Haftanın beş günü hak haberciliği temelinde bir gündem oluşturuyoruz; bu gene gündemi tersten tamamlıyor. Temelde hangi noktalarda eleştiriliyorsunuz? Okurla nasıl bir ilişkiniz var? Okurla, websitelerinde interaktif denen tarzda bir ilişkimiz yok. Örnekler bu ilişkinin provokatif, kimi zaman saldırgan ya da övgü üzerinden bir ilişki olduğunu gösteriyor. Okur bize görüşlerini e-posta ya da telefon yoluyla iletiyor. Genelde, okur tepkisini “bianet yaklaşımıyla çelişiyor” cümlesiyle ifade ediyor. Ya da okur, söz konusu bir yorumsa eleştirisiyle birlikte kendi görüşlerini yazıyor, biz de yayımlıyoruz. İnternet haberciliğinde eleştirdiğiniz noktalar ne? İnternet sonsuz bir “özgürlük” ortamı olarak tanımlanıyor, İnternet haberciliğinin de bundan yararlandığı öne sürülüyor. Bu doğru değil. Genelde medya neyse, internet gazeteciliği de o. Çözüm habercilerin kendisinde. ÜMİT KIVANÇ: ‘İnternet, medyanın sefaletini artırdı’ Haysiyet.com’un Yayın Yönetmeni Ümit Kıvanç: İnternet habercileri, devlete karşı olanları hariç, sorumluluk taşımıyor Haysiyet.com, 2000 yılında Bilgi Üniversitesi’nin desteğiyle kurulan medyakronik.com’un bünyesinde açılmış bir medya eleştiri sitesi. Medyakronik.com 2002’de yine Bilgi Üniversitesi tarafından kapatılınca haysiyet.com da bağımsız olarak yayınını sürdürdü. Başta sitenin yayın yönetmeni yazar-gazeteci Ümit Kıvanç olmak üzere aralarında Tanıl Bora, Nuray Mert, Alper Görmüş, Ahmet Çiğdem, Mustafa Sönmez ve Esra D. Arsan gibi yazar ve gazeteciler iki yıl boyunca medya analizleri ve eleştirisi yazıları yazdı. Ümit Kıvanç, hem hâkim medyayı hem de internet medyasını “sorumsuzluğun dörtnala at koşturduğu bir alan” olarak yorumluyor. İnternet haber sitelerinde klasik anlamıyla “gazetecilik” yapıldığını düşünüyor musunuz? Düşünmüyorum. Ama zaten artık basında da klasik anlamıyla gazetecilik neredeyse yapılmıyor. İnternetin medyamızın sefaletine katkıda bulunduğunu da maalesef eklemeliyim. Gazeteciyim diyenin maşallah elini kolunu tutan hiçbir sınırlama, hiçbir ahlâki kaygı, hiçbir sorumluluk duygusu (devlete karşı olan hariç) yok ortada. İnternet de sorumsuzluğun dörtnala at koşturduğu bir mecra. Dedikoduyu allayıp pullayıp haber diye sokuşturmanın çok daha kolay olduğu bir yer. Adı üstünde “sanal” bir âlem olduğu için, kendin gözükmeden bağırıp çağırabiliyorsun orta yerde. Ama bu durumun esas olarak internete özgü laçka edici özelliklerden değil, basınımızın mevcut durumundan, egemen ve yaygın kafa yapısından, ideolojiden kaynaklandığını düşünüyorum. Türkiye dışındaki ülkelerle karşılaştırıldığında bizdeki haber siteleri nasıl görünüyor? Türkiye dışındaki ülkelerle karşılaştırıldığında bizdeki medya nasıl görünüyorsa öyle. Haysiyet.com, hangi ihtiyaca karşılık olması için var? Yanı sıra, internet “alternatif medya” “ihtiyacı”nı ne oranda karşıladı veya karşılayabildi mi? Haysiyet.com, Medyakronik’in kapanmasından sonra, medya eleştirisini, öyle güncel ve etkili şekilde değilse bile, hiç değilse bir ölçüde sürdürebilmek için varoldu. Kapsamı Medyakronik’ten daha geniş aslında. “Maruz kaldığımız her türlü iletişim” diye tanımlamıştım ben konumuzu. Ancak, sen de yakından biliyorsun, zamanla yazanlar azaldı, okur ilgisi, site sık güncellendiğinde, dişe dokunur bir şeyler yayımlandığında azıcık canlanabiliyor, ama yazacak olanların ilgisi maalesef azaldı, bir daha artmadı. İnternetin alternatif medya ihtiyacını karşılayamamasında da yine memleketimizin bazı genel özellikleri etkili oldu. Biz alternatif medyadan, diyelim Hürriyet’in bu gazeteyi şimdi çıkaranlar değil de solcular tarafından çıkarılanını anlıyoruz genellikle. Başka bir yaklaşım, başka bir dil, başka sunuş tarzları, vs. bunlar bizim arayışımızın dışında. Biz hep doğruyuz ve haklıyız ya, lafımızı nasıl söylersek söyleyelim olacak sanıyoruz. İkinci olarak, alternatif medya, bir fikir yazıları derlemesi değildir. Varolan ve yaymak istediğimiz kanaatlerimizi derme çatma bir haber toplama faaliyetiyle birleştirerek, makale şeklinde değil, fotoğraflar, başlıklar, spotlar, spor sayfaları, bulmacalardan oluşan bir paketin içinde sununca alternatif medya olacak sanıyoruz. Oysa çok ciddi ve meşakkatli bir habercilik gerekiyor her şeyden önce. Alternatiflik arayışında ve iddiasında olan bütün yayın organları her zaman öncelikle bu işte çuvallamıştır. “Doğru”, “olması gereken” bir internet haberciliği nasıl sağlanabilir? Yapılması gerekenler neler? İnternet haberciliğinde başka habercilik türlerine göre önemli bir farklılık görmüyorum. Çok daha avantajlı sadece. Yani kabahatin özürü yok pek, internette. Çünkü yazdığınızı anbean güncelleyebilirsiniz, yeni şeyler katabilirsiniz buna, değiştirebilirsiniz, olay tam gelişmeden elinizdekini duyurabilirsiniz, istiyorsanız ve doğruysa habercilik kuralları ve etiği açısından bir fark yok internet haberciliğinde. NOT: Bu yazı dizisi Birgün gazetesi’nde yayınlanmıştır

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: